Abraham Lincoln

Abraham Lincoln, Amerikalı bir avukat ve devlet adamı olup Amerika Birleşik Devletleri'nin 16. başkanı olarak görev yapmıştır. İç Savaş sırasındaki liderliği ve köleliğin sona erdirilmesindeki rolü nedeniyle Amerika'nın en büyük başkanlarından biri olarak kabul edilir. Lincoln'ün başkanlığı, ülkeyi en kanlı çatışmasından geçirmiş ve Özgürlük Bildirgesi ile köleliği kalıcı olarak kaldıran On Üçüncü Değişiklik'in kabulüyle sonuçlanmıştır. Büyük Kurtarıcı ve Birliğin koruyucusu olarak kalıcı mirası kutlanmaya devam etmekte; imajı ve hikayesi sayısız tarihi anlatı, film ve televizyon programında öne çıkarak onu Amerikan tarihinin en tanınmış figürlerinden biri haline getirmektedir.[düzenle]

Abraham Lincoln, 12 Şubat 1809'da ABD'nin Kentucky eyaletine bağlı Hodgenville'de tek odalı bir kütük evde doğdu. Ailesinin aşırı yoksullukla karşı karşıya kaldığı Kentucky sınırında büyüdü. 1816'da ailesi, bir tapu anlaşmazlığı sonucu topraklarını kaybettikten sonra Indiana'ya taşındı. Lincoln dokuz yaşındayken annesi süt hastalığından öldü. Babası daha sonra Sarah Bush Johnston ile evlendi; Sarah, haneye üç çocuk getirdi ve genç Abraham'ın eğitimini aktif olarak teşvik etti. Toplamda bir yıldan az bir süre 'blab school'lara gitmesine rağmen Lincoln büyük ölçüde kendi kendini eğitti. İncil, Ezop Masalları, Robinson Crusoe, Hac Yolcusu'nun İlerleyişi ve Parson Weems'in Washington'un Hayatı dahil olmak üzere ödünç aldığı kitapları özenle okuyarak kendini yetiştirdi. Bu kitapları ödünç almak için kilometrelerce yürür ve kağıt kıt olduğunda ünlü bir şekilde tahta bir küreğe notlar yazardı. Bu kendi kendine yönlendirilen öğrenme sayesinde hukuk, matematik, dil bilgisi, haritacılık ve edebiyat alanlarında güçlü bir temel geliştirdi.

Lincoln, gençliğinde demiryolu işçisi, çiftlik işçisi ve mağaza memuru olarak çalışarak çeşitli zorlu işler üstlendi. Babası onu sık sık komşularına işçi olarak kiralar ve Lincoln 21 yaşına gelene kadar ücretlerini alıkoyardı. Bu yıllarda, 1,93 m boyunda ve güreşte başarılı olan etkileyici fiziksel gücüyle tanındı. Fiziksel yeteneklerinin ötesinde Lincoln, okumaya ve topluluk önünde konuşmaya derin bir sevgi geliştirdi. Avukatların davalarını tartışırken izlemek için sık sık ilçe adliyesine gider ve siyasi konuşmaları dikkatle dinleyerek kendi hitabet becerilerini geliştirirdi. 1831'de Illinois, New Salem'e yerleşti ve kayıkçı ve posta müdürü olarak görev yaptı. Ayrıca William Berry ile birlikte bir bakkal dükkanı işleterek işe atıldı, ancak girişim başarısız oldu ve onu yıllarca borç yükü altında bıraktı. 1832 Kara Şahin Savaşı sırasında Lincoln, Illinois milislerinde yüzbaşı olarak görev yaptı, ancak hiçbir çatışmaya girmedi.

Lincoln'ün siyasi kariyeri, 1832'de Illinois Genel Meclisi için yaptığı ilk seçim kampanyasında yenilgiyle başladı. Ancak azimle çalışarak 1834'te bir koltuk kazandı ve ardından art arda dört dönem görev yaptı. Aynı zamanda yoğun bir şekilde kendi kendine hukuk çalışmaya devam etti ve nihayet 1836'da avukatlık ruhsatını aldı. Bu atılım, 1837'de Springfield'a taşınmasına ve John T. Stuart ile başarılı bir hukuk bürosu kurmasına olanak sağladı. Daha sonra 1847'den 1849'a kadar ABD Temsilciler Meclisi'nde bir dönem görev yaptı. Ancak Meksika-Amerika Savaşı'na karşı çıkması onu bu dönemde popüler yapmadı ve Springfield'a dönerek önümüzdeki beş yıl boyunca hukuk pratiğine odaklandı ve bir sonraki büyük siyasi girişimlerinden önce hukuki uzmanlığını daha da pekiştirdi.[düzenle]

Lincoln'ün siyasi kariyeri, 1854'te Kansas-Nebraska Yasası'nın Missouri Uzlaşması'nı yürürlükten kaldırarak bölgelerin kölelik konusunda karar vermesine izin vermesiyle yeniden alevlendi. Yasaya karşı güçlü konuşmalar yaptı ve 1856'da Illinois Cumhuriyetçi Partisi'nin kurulmasına yardımcı oldu. 1858'de Stephen A. Douglas'a karşı yapılan Senato tartışmaları, özellikle de 'Bölünmüş Bir Ev' konuşması ona ulusal çapta dikkat çekti: "Kendi içinde bölünmüş bir ev ayakta kalamaz." Seçimi kaybetmesine rağmen tartışmalar onu önde gelen bir kölelik karşıtı ses olarak konumlandırdı. 1860'ta üçüncü oylamada Cumhuriyetçi başkan adaylığını kazandı ve oyların %39,8'ini alarak bölünmüş Demokrat partiyi mağlup ederek 16. başkan oldu.

Başkan olarak Lincoln, Birliği İç Savaş boyunca yönetti. Birlik askeri stratejisini denetledi, George McClellan, Ulysses S. Grant ve William Tecumseh Sherman dahil generalleri atadı ve görevden aldı. Habeas corpus'u askıya aldı ve ordu ile donanmayı genişletti. 1 Ocak 1863'te Konfederasyon eyaletlerindeki köleleri serbest bırakan ve Siyah erkeklerin Birlik Ordusu'na katılmasına izin veren Özgürlük Bildirgesi'ni yayınladı. Kasım 1863'teki Gettysburg Konuşması savaşı ulusal birlik ve eşitlik mücadelesi olarak yeniden tanımladı. 1864'te eski General George McClellan'a karşı yeniden seçildi ve oyların %55'ini ve 233 seçici oyundan 212'sini aldı. Mart 1865'teki ikinci açılış konuşmasında uzlaşma çağrısı yaptı: "Kimseye kin beslemeden, herkese merhametle." Ocak 1865'te On Üçüncü Değişiklik'i Kongre'den geçirerek köleliği kalıcı olarak kaldırdı; Aralık 1865'te onaylandı. Konfederasyonun teslim olmasından günler sonra Lincoln, 14 Nisan 1865'te Ford Tiyatrosu'nda John Wilkes Booth tarafından suikasta uğradı ve ertesi sabah öldü.[düzenle]

Lincoln, dürüstlüğü, hitabet gücü ve ahlaki netliği ile tanınan, tarihçiler tarafından sürekli olarak en büyük ABD başkanı olarak derecelendirilir. 2000, 2009, 2017 ve 2021'deki C-SPAN Tarihçiler Anketi ile 2011, 2018 ve 2024'teki Siena College Araştırma Enstitüsü anketleri de dahil olmak üzere çok sayıda ankette 1 numara seçilmiştir. Sıska, sakallı görünümü, uzun boyu ve kendine özgü silindir şapkası onu hemen tanınır kılar. Genellikle Dürüst Abe olarak anılır; bu takma ad, bir dükkân kâtibi olduğu ilk günlerde bir müşteriye birkaç kuruş iade etmek için kilometrelerce yürümesinden kaynaklanır. Gettysburg Konuşması ve ikinci açılış konuşması da dahil olmak üzere konuşmaları, retorik başyapıtları olarak incelenir. Lincoln'ın imajı sayısız film, kitap ve anıtta kullanılmış olup, 1922'de açılışı yapılan Washington, D.C.'deki Lincoln Anıtı, birlik ve eşitliğin ulusal bir sembolü olarak hizmet vermektedir. Yüzü, Washington, Jefferson ve Theodore Roosevelt ile birlikte oyulduğu Rushmore Dağı'nda yer alır. Genellikle mütevazı, bilge ve melankolik bir figür olarak tasvir edilse de, çağdaşları onun keskin zekâsını ve hikâye anlatma sevgisini kaydetmiştir. Lincoln'ı canlandıran oyuncular, Daniel Day-Lewis'in 2012 yapımı Lincoln filmiyle kazandığı Akademi Ödülü, Altın Küre, BAFTA ve Screen Actors Guild Ödülü de dahil olmak üzere büyük ödüller kazanmıştır.[düzenle]

Abraham Lincoln, kendi yüzyılını aşan bir varlığa sahip; dünya genelinde medya kapsamı, arama hareketliliği ve tüketim sinyalleri üzerinden ölçülen bir küresel ilgi topluyor. iFANN Global Fame Rankings listesinin Ağustos 2026 döneminde dünyanın en ünlü 89. kişisi sırasında yer alıyor ve bir önceki değerlendirmedeki konumunu koruyor. Kendi ülkesinde Amerika Birleşik Devletleri'ndeki en ünlü 16. kişi, orada doğanlar arasında ise Amerika Birleşik Devletleri'nden gelen en ünlü 46. kişi. Etkisi kıta ölçeğine de yayılıyor: Kuzey Amerika'daki en ünlü 18. kişi. Kendi mesleki alanında ise Siyaset kategorisindeki en ünlü 13. kişi olmayı sürdürüyor. Aradan geçen zamana rağmen bu sıralamalar, onun solup giden bir hatıra değil, tarihin devlerinden biri olduğunu doğruluyor. Tarihsel bir figür olarak resmî bir fandom adı yok; hayranları, mirasına örgütlü hayran kulüpleri ya da modern ritüeller üzerinden değil, Abraham Lincoln Association gibi koruma dernekleri aracılığıyla saygı gösteren tarihçiler, eğitimciler ve yurttaşlar.[düzenle]

Lincoln, patent almış tek ABD başkanı olma ayrıcalığını taşıyor; 1849'da tekneleri sığlıkların üzerinden kaldırmaya yarayan bir düzenek için patent aldı, ancak cihaz hiç üretilmedi. Usta bir güreşçiydi: yaklaşık 300 maçta yalnızca bir yenilgi aldı ve 2013'te National Wrestling Hall of Fame'e ölümünden sonra kabul edildi. Önemli belgelerini silindir şapkasının içinde taşımasıyla ünlüydü; bu şapka, zayıf ve sakallı görüntüsünün ikonik parçası hâline geldi. Göreve başlama töreninde fotoğrafı çekilen ilk başkan olan Lincoln'ün portresi 1909'dan beri sentin, 1923'ten beri de 5 dolarlık banknotun üzerinde; Lincoln Anıtı ise 1932'den bu yana madenî paranın arka yüzünde yer alıyor. Hikâye anlatıcılığıyla tanınırdı ve İç Savaş'ın gergin anlarını yumuşatmak için sık sık mizaha başvurdu. Konumuna rağmen 1860 ile 1864 arasında Knox College, Princeton University ve Columbia University'nin fahri doktoralarını geri çevirdi. Doğum günü olan 12 Şubat birçok eyalette kutlanıyor; 1971'de Başkanlar Günü bu tarihi Washington'ın doğum günüyle birleştirdi. Londra'daki Westminster Abbey'de 1914'te açılan bir Lincoln heykeli bulunuyor. Hayatını saran merkezî efsane ise suikast: 14 Nisan 1865'te vurulmasının ardından görevdeyken hayatını kaybeden ilk ABD başkanı oldu. 1 Ocak 1863'te yayımlanan ve isyancı eyaletlerdeki kölelerin sonsuza dek özgür olduğunu ilan eden Özgürlük Bildirgesi, başkanlığının en çok anılan olayı olmayı sürdürüyor. Bir diğer belirleyici an, Kasım 1863'te yaptığı Gettysburg Konuşması'ydı; öylesine kısa ama güçlü bir metindi ki savaşın amacını yeniden tanımladı. Mütevazı bir ray yarıcı olarak başladığı hikâyesi 1860 kampanyası için özenle işlenmiş olsa da, kendi kendini var etmiş kişiliğinin kurucu efsanesi olarak kalıyor.[düzenle]

Lincoln'ın ebeveynleri, çiftçi ve marangoz olan Thomas Lincoln ile dokuz yaşındayken ölen Nancy Hanks Lincoln'dü. 1828'de doğum sırasında ölen Sarah adında bir ablası ve bebekken ölen Thomas Lincoln Jr. adında bir erkek kardeşi vardı. Babası 1819'da Sarah Bush Johnston ile evlendi ve bu evlilik eve üç çocuk getirdi: John D. Johnston, Sarah Johnston ve Matilda Johnston. Lincoln, 4 Kasım 1842'de Springfield'da zengin bir Kentucky köle sahibi ailenin kızı olan Mary Todd ile evlendi. Dört oğulları oldu: avukat ve diplomat olan Robert Todd Lincoln; üç yaşında 1850'de ölen Edward Baker Lincoln; on bir yaşında 1862'de Beyaz Saray'da ölen William Wallace Lincoln; ve on sekiz yaşında 1871'de ölen Thomas Tad Lincoln. Mary, üç çocuğunun ve kocasının suikaste uğramasının da etkisiyle şiddetli depresyon ve ruh hali dalgalanmaları yaşadı. Lincoln'ın ölümünden sonra maddi ve manevi açıdan zorluk çekti, 1875'te oğlu Robert tarafından kısa süreliğine bir kuruma yatırıldı ve 1882'de öldü.[düzenle]

Lincoln, siyasi rakibi Stephen A. Douglas, generalleri Ulysses S. Grant ve William Tecumseh Sherman ile suikastçısı John Wilkes Booth dahil olmak üzere döneminin önemli figürleriyle ilişkilendirilir. Ayrıca kölelik karşıtı hareket ve kendisine danışmanlık yapan Frederick Douglass gibi figürlerle de yakından bağlantılıdır. Eşi Mary Todd Lincoln ve oğulları, özellikle Robert Todd Lincoln, kişisel mirasının bir parçasıdır. Lincoln'ın mirası genellikle Rushmore Dağı'nda birlikte oyulduğu George Washington ve Thomas Jefferson'ınkiyle karşılaştırılır.[düzenle]

Lincoln'ın bilinen ilk romantik bağlılığı, yaklaşık 1833'ten itibaren New Salem, Illinois'de kur yaptığı Ann Rutledge'dı. Ann başka bir adamla nişanlıydı, ancak nişanı sona erdikten sonra Lincoln'la yakınlaştılar. 25 Ağustos 1835'te 22 yaşında tifodan öldü ve Lincoln'ün bildirildiğine göre derin bir depresyona girdi. Tarihçiler resmi olarak nişanlanıp nişanlanmadıklarını tartışmaktadır. 1836'da Lincoln, 1833'te tanıştığı Mary Owens ile mektupla flört etmeye başladı. 1837'de evlenme teklif etti, ancak Owens erteledi ve 1838'de Lincoln bir arkadaşına onu reddetmesine sevindiğini yazdı. 1839'da Lincoln, Springfield'da Mary Ann Todd ile tanıştı. Mary, zengin bir Kentucky köle sahibi aileden geliyordu. Fırtınalı bir flört dönemi geçirdiler, 1841'de nişanlarını kısa süreliğine bozdular ve 1842'de barıştılar. 4 Kasım 1842'de Mary'nin kız kardeşinin evinde sade bir törenle evlendiler. Evlilikten dört oğul doğdu: Robert, Edward, Willie ve Tad. Mary, üç çocuğunun ve Lincoln'ün suikaste uğramasının da etkisiyle şiddetli depresyon ve ruh hali dalgalanmaları yaşadı. Lincoln'ün ölümünden sonra Mary maddi ve manevi açıdan zorluk çekti, 1875'te oğlu Robert tarafından kısa süreliğine bir kuruma yatırıldı ve 1882'de öldü. Doğrulanmış evlilik dışı ilişki belgelenmemiştir. Joshua Speed ile ilgili tarihsel söylentiler spekülatif kalmış ve güvenilir tarihsel fikir birliği tarafından desteklenmemektedir. 2026 itibarıyla Lincoln ölmüştür ve öldüğü sırada Mary Todd Lincoln ile evliydi.[düzenle]

14 Nisan 1865 akşamı Başkan Abraham Lincoln, eşi Mary Todd Lincoln ve Binbaşı Henry Rathbone'la birlikte bir komedi izlemek üzere Ford's Theatre'ın başkanlık locasına oturdu. Oyun sürerken John Wilkes Booth arkadan locaya girdi, Lincoln'ün ensesine tek el ateş etti ve sahneye atlayarak olay yerinden kaçtı. Başkan anında bilincini yitirdi, ancak ağır beyin kanamasıyla dokuz saat daha yaşadı ve 15 Nisan sabahı yaklaşık 07.22'de, caddenin karşısındaki Petersen House'ta hayatını kaybetti. Yardımcı cerrahlar Joseph K.

Barnes ve Charles S. Taft'ın yaptığı muayene, kurşunun beynin sağ tarafında orta hatta yakın bir noktaya saplandığını ve beyin sapında büyük tahribata yol açtığını doğruladı. Ardından bir askerî komisyon sekiz suç ortağını yargıladı; 2 Temmuz 1865'e kadar hepsi suçlu bulundu, dördü idama mahkûm edilerek 7 Temmuz'da Old Arsenal Penitentiary'nin avlusunda infaz edildi. Booth ise hiç yargılanmadı; 26 Nisan'da Virginia'nın Port Royal kasabasındaki bir tütün ambarında Birlik süvarisi Boston Corbett tarafından izi sürülüp öldürüldü. Ülke derin bir yasla sarsıldı; kalabalıklar kendiliğinden Beyaz Saray'ın önünde ve Pennsylvania Avenue boyunca toplandı, gazeteler ağıtlar yayımladı, New York'tan Chicago'ya bayraklar yarıya indirildi.

Naaşı üç gün boyunca Capitol Rotunda'da katafalka konuldu ve tahminen 100.000 kişi önünden geçti; ardından bir cenaze treni Illinois'in Springfield kentine doğru yola çıktı, Baltimore, Philadelphia, New York ve Chicago gibi büyük şehirlerde durarak yas tutanların saygılarını sunmasına imkân verdi. Lincoln nihayet 4 Mayıs 1865'te, eyalet meclisi binasındaki son özel törenin ardından Oak Ridge Cemetery'ye defnedildi.[düzenle]

iFANN'ın editoryal analizine göre Abraham Lincoln, 1865'te yaklaşık 85.000 dolar değerinde mütevazı bir tereke bırakarak öldü; bu tutar 2026 parasıyla kabaca 1,5 milyon dolara denk geliyor. Rakam; 5.000 dolar değerindeki Springfield'daki evi, hukuk bürosunun varlıkları ve kişisel eşyaları dâhil malvarlığının enflasyona göre düzeltilmiş karşılığını yansıtıyor. Illinois'in Sangamon County kayıtları bu ayrıntıları doğruluyor. Lincoln hiçbir zaman kayda değer bir servet biriktirmedi; kariyerinin büyük bölümünü kamu hizmetinde geçirdi ve sık sık borçlandı. Terekesi oğlu Robert Todd Lincoln tarafından yönetildi. Ölümünden sonra Lincoln'ün adı ve görüntüsü lisanslama, anıtlar ve turizm yoluyla ciddi gelir üretti, ancak Lincoln terekesi bu gelirden doğrudan pay almıyor. National Park Service, yılda milyonlarca ziyaretçi çeken Lincoln Anıtı'nı ve doğduğu evi işletiyor. ABD Darphanesi 2009'da dört ayrı Lincoln İkiyüzüncü Yıl senti bastı ve aynı yıl Lincoln Bicentennial Commission'a Kongre Altın Madalyası verildi. Lincoln'e 2026 yılı için atfedilen toplam servet 1,5 milyon dolar.[düzenle]

Lincoln, yaşamı boyunca resmi ödüller almadı, çünkü o zamanlar başkanlık madalyaları yoktu. Ölümünden sonra, tarihçi anketlerinde sürekli olarak en büyük ABD başkanı seçilmektedir. Lincoln'ü canlandıran oyuncular, Daniel Day-Lewis'in 2012 yapımı Lincoln filmiyle kazandığı Akademi Ödülü, Altın Küre ve BAFTA dahil olmak üzere büyük ödüller kazandı. Filmin kendisi iki Oscar kazandı. Lincoln, 2013'te ölümünden sonra Ulusal Güreş Onur Listesi'ne alındı.[düzenle]