International Atomic Energy Agency

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA), nükleer alanda bilimsel ve teknik iş birliği için dünyanın merkezi hükümetlerarası forumudur. 1957'de kurulan ajans, Birleşmiş Milletler sistemi içinde özerk bir kuruluş olarak faaliyet gösterir ve nükleer teknolojilerin güvenli, emniyetli ve barışçıl kullanımını teşvik eder. 181 üye devletiyle IAEA, uluslararası güvenlik standartlarını belirler, nükleer silahların yayılmasının önlenmesi taahhütlerine uyumu doğrular ve ülkelerin kalkınma için nükleer bilimi kullanmalarına yardımcı olur.

Ajansın çalışmaları nükleer enerji, sağlık hizmetleri, gıda güvenliği, su yönetimi ve iklim izlemeyi kapsar. Seibersdorf, Monako ve Trieste'de laboratuvarlar işletir ve Toronto ile Tokyo'da bölge ofisleri bulundurur. IAEA ayrıca Olay ve Acil Durum Merkezi aracılığıyla nükleer kazalara acil müdahaleyi koordine eder. [düzenle]

IAEA, atom enerjisinin dünya çapında barış, sağlık ve refaha katkısını hızlandırmayı ve genişletmeyi amaçlar. Ajansın himayesinde sağlanan yardımın herhangi bir askeri amaca hizmet etmemesini sağlar. Ajans, nükleer ve radyasyon güvenliğini teşvik eder, kazaların önlenmesine yardımcı olur ve insanları ve çevreyi zararlı radyasyona maruz kalmaktan korur. [düzenle]

IAEA, tek bir konuşmadan doğdu. 8 Aralık 1953'te ABD Başkanı Dwight D. Eisenhower, BM Genel Kurulu'nda 'Barış İçin Atomlar' önerisiyle bir konuşma yaparak, nükleer silahların yayılmasını önlerken barışçıl nükleer kullanımları teşvik edecek uluslararası bir ajans çağrısında bulundu. Müzakereler, 1956'da imzaya açılan IAEA Statüsü'nü üretti ve 81 ülke onayladı. Ajans resmen 29 Temmuz 1957'de Viyana Uluslararası Merkezi'nde kuruldu.

1970'ler büyük bir değişim getirdi. Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) 1970'te yürürlüğe girerek IAEA'yı doğrulama makamı olarak belirledi. Bu, ajansa temel rolünü verdi: nükleer tesisleri denetleyerek malzemelerin silahlara yönlendirilmediğini sağlamak. 1986'daki Çernobil felaketi güvenliği ön plana çıkararak yeni uluslararası sözleşmelere ve daha güçlü standartlara yol açtı.

1997'de Ek Protokol, ajansın denetleme yetkilerini güçlendirerek daha kapsamlı kontrollere izin verdi. 2005 Nobel Barış Ödülü, IAEA ve Muhammed El Baradey'i nükleer silahlanmayı engelleme çabalarından dolayı onurlandırdı. 2011'deki Fukuşima kazası, bir başka güvenlik incelemesi dalgasına yol açtı. Daha yakın zamanda IAEA, devam eden çatışma sırasında Ukrayna'nın Zaporijya Nükleer Santrali'nde sürekli bir varlık oluşturarak, denetçilerin ilk kez aktif bir savaş bölgesindeki nükleer tesiste görevlendirilmesine imza attı. [düzenle]