Isaac Newton

Sir Isaac Newton, İngiliz matematikçi, fizikçi, astronom ve filozof olup, tarihin en etkili bilim insanlarından biri olarak kabul edilir. 1687'de yayımlanan kitabı Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica, hareket yasaları ve evrensel kütleçekimi ile klasik mekaniğin temellerini atmıştır. Ayrıca optik alanında öncü katkılar yapmış, bir renk teorisi geliştirmiş ve ilk pratik yansıtmalı teleskopu inşa etmiştir. Newton, Gottfried Wilhelm Leibniz ile birlikte sonsuz küçükler hesabını geliştirme kredisine sahiptir, ancak çalışmaları Leibniz'in yayınından önce gelir. Bilimin ötesinde, Kraliyet Darphanesi'nde Müdür ve Başkan olarak görev yapmış, İngiliz madeni parasını reforme etmiş ve 1703'ten ölümüne kadar Kraliyet Cemiyeti'nin Başkanı olmuştur. 1705'te Kraliçe Anne tarafından şövalye ilan edilen Newton, karasal ve göksel fiziği birleştirerek yüzyıllar boyunca bilimsel dünya görüşünü şekillendirmiştir. Mirası, bilimsel deha ve Aydınlanma'nın sembolü olarak varlığını sürdürür. Newton ampirik bir soğuma yasası formüle etmiş ve Newton tipi akışkanlar ile kara cisim kavramlarını ortaya atmıştır. Binom teoremini genelleştirmiş ve fonksiyonların köklerini yaklaşık olarak bulma yöntemleri geliştirmiştir. Newton ayrıca varyasyonlar hesabı alanını başlatmış ve vektör analizine öncülük etmiştir.[düzenle]

Newton, 4 Ocak 1643'te Lincolnshire, Woolsthorpe Malikanesi'nde prematüre olarak doğdu. Çiftçi olan babası Isaac Newton Sr., doğumundan üç ay önce öldü. Newton üç yaşındayken annesi Hannah Ayscough, Rahip Barnabas Smith ile yeniden evlendi ve Newton, anneannesinin bakımına bırakıldı. Grantham'daki Kral Okulu'na devam etti ve burada modeller ve mekanik aletler yapma konusunda erken bir yetenek gösterdi; bunlara çalışan bir yel değirmeni de dahildi. 1661'de Cambridge'deki Trinity College'a subsizar olarak kaydoldu; bu, eğitimi için ev işleri yapması anlamına geliyordu. 1665'te Bachelor of Arts derecesiyle mezun oldu, ancak üniversite Büyük Veba nedeniyle kapandı ve Woolsthorpe'a dönmek zorunda kaldı. Genellikle mucize yılı olarak adlandırılan bu dönemde, hesap, kütleçekim ve optik üzerine ilk fikirlerini geliştirerek sonraki atılımlarının temelini attı. Newton, alışılmışın dışında dini görüşlere sahipti, Teslis doktrinini özel olarak reddetti ve o dönemde çoğu Cambridge öğretim üyesinden beklenen kutsal emirleri almayı reddetti.[düzenle]

Newton, 1667'de Trinity College üyesi olarak Cambridge'e döndü ve 1669'da, 26 yaşında, Lucasian Matematik Profesörü olarak atandı. Atılımı, 1687'de Kepler'in gezegen yasalarını, gelgitleri ve kuyruklu yıldız yörüngelerini açıklayan üç hareket yasası ve evrensel kütleçekim yasasını tanıtan Principia Mathematica'nın yayımlanmasıyla geldi. 1704'te, ışık ve renk üzerine deneylerini detaylandıran Opticks'i yayımladı. Newton ayrıca 1689–1690 ve 1701–1702'de Cambridge Üniversitesi için Parlamento Üyesi olarak görev yaptı. 1696'da Kraliyet Darphanesi Müdürü ve daha sonra 1699'da Başkanı oldu; burada madeni para doğruluğunu ve güvenliğini iyileştirdi. 1705'te şövalye ilan edildi ve 1703'ten ölümüne kadar Kraliyet Cemiyeti Başkanı olarak görev yaptı. Newton ses hızını hesapladı ve Magnus etkisini açıklayarak Couette akışını analiz etti. Ayrıca simya ve İncil kronolojisi üzerine kapsamlı çalışmalar yaptı, ancak bu çalışmalarının çoğu yaşamı boyunca yayımlanmadı.[düzenle]

Newton, evrensel olarak bilimde dev bir figür olarak kabul edilir ve genellikle arketipik yalnız deha olarak tasvir edilir. İmajı, kütleçekim ve hareket yasalarının keşfiyle eş anlamlıdır ve sık sık düşünceli bir ifadeyle, bilimsel aletlerle çevrili portrelerde gösterilir. Düşen elma anekdotu, muhtemelen süslenmiş olsa da, bilimsel ilham için kültürel bir kısaltma haline gelmiştir. Newton'un adı, Newton fiziğinden Newton tipi akışkanlara kadar sayısız kavrama eklenmiştir. Bilimsel Devrim'in kilit mimarı olarak saygı görür ve çalışmaları dünya çapında incelenmeye ve kutlanmaya devam etmektedir. Newton sık sık şu sözlerle anılır: "Başkalarından daha uzağı gördüysem, devlerin omuzlarında durduğum içindir" ve "Dünyaya nasıl göründüğümü bilmiyorum, ama kendime sadece deniz kıyısında oynayan bir çocuk gibi görünüyorum." İmajı, bilimsel titizlik ve çığır açan keşfi temsil eder.[düzenle]

Isaac Newton bilim tarihinin en heybetli isimlerinden biri olmayı sürdürüyor; ne var ki mirası modern ünlü kültüründen bambaşka bir mantıkla işliyor. Belirli bir adı olan örgütlü bir hayran kitlesi yok; hayranları liste yükseltme kampanyaları ya da ritüelleşmiş seferberlikler için bir araya gelmiyor. Ona duyulan saygı, bugün görülen coşkulu aktivizmden çok akademik çalışmalarda ve eserlerinin dünya genelindeki eğitim müfredatında kalıcı biçimde yer almasında beliriyor. İnternet kullanıcıları zaman zaman viral bilim olayları sırasında, örneğin 2026 güneş tutulması tartışmalarında, onun fizik yasaları üzerinden mim üretse de bu, etkin bir fandom yapısından çok habere verilen kültürel bir tepki. Adamın kendisi çoktan aramızdan ayrıldı, ancak etkisi düşünce tarihinin her köşesine sinmiş durumda. iFANN Global Fame Rankings verilerine göre dünyanın en ünlü 78. kişisi konumunda ve bu statüsünü bir önceki dönemden bu yana koruyor. Aynı sıralama onu Birleşik Krallık'taki en ünlü 41. kişi ve Birleşik Krallık'tan gelen en ünlü 9. kişi yapıyor. Avrupa'da Avrupa'daki en ünlü 61. kişi sırasında yer alırken, kendi mesleki alanında Kitap ve Edebiyat kategorisindeki en ünlü 5. kişi olarak öne çıkıyor. Bu sıralamalar, dünya genelinde medya kapsamını ve tüketim sinyallerini izleyen bir küresel ilgi ölçeğini yansıtıyor ve onu gezegenin en çok tanınan tarihsel figürleri arasına yerleştiriyor.[düzenle]

Newton'ın doğum tarihi, İngiltere'nin o dönemde Jülyen takvimini kullanması nedeniyle bazen 25 Aralık 1642 olarak da verilir. Uzun yıllarını simyayla uğraşarak, felsefe taşını ve ölümsüzlük iksirini arayarak geçirdi. Dünya'nın yaşını deney yoluyla hesapladı ve modern rüzgâr tünelinin öncüsü sayılabilecek bir düzeneği tarif etti. Güneş'in kütlesine dair nicel bir tahmin ortaya koyan ilk kişi oldu. Robert Hooke ile arasında bilinen bir anlaşmazlık vardı; yerçekimi konusunda Richard Bentley ile mektuplaştı. Christiaan Huygens'in ışık üzerine çalışmalarıyla da derinlemesine ilgilendi. Principia Mathematica adlı kitabı, bugüne dek yayımlanmış en etkili bilim kitaplarından biri kabul edilir. Halk anlatıları sıkça düşen elma hikâyesini tekrarlasa da tarihçiler bunu, evrensel çekimin kademeli olarak kavranışını basitleştiren bir efsane olarak görüyor. Doğrulanmış bir başka an ise aynasını bizzat taşlayarak ilk kullanışlı yansıtmalı teleskobu yapması. İnternet kültürü ise yakın zamanda, Ağustos 2026'daki bir “yerçekimi kesintisi” komplo teorisine tepki gösterdi ve fizikçiler iddiayı çürütmüş olsa da gülen Newton görselleriyle dolu bir mim dalgası doğdu.[düzenle]

Newton'un babası Isaac Newton Sr., oğlunun doğumundan üç ay önce ölen bir çiftçiydi. Annesi Hannah Ayscough, Newton üç yaşındayken Rahip Barnabas Smith ile yeniden evlendi ve Newton'u anneannesine bıraktı. Annesinin ikinci evliliğinden iki üvey kardeşi vardı: Mary ve Benjamin. Newton hiç evlenmedi ve çocuğu olmadı. Büyük ölçüde yalnız bir hayat yaşadı, çalışmalarına odaklandı ve son yıllarını Londra'da Kensington'daki bir konutta geçirdi. 31 Mart 1727'de Kensington, Londra'da 84 yaşında öldü ve Westminster Abbey'e gömüldü.[düzenle]

Newton'un Gottfried Wilhelm Leibniz gibi çağdaşlarıyla kayda değer entelektüel ilişkileri vardı; kalkülüsün icadı konusunda öncelik anlaşmazlığı yaşadı. Ayrıca ilahiyatçı Richard Bentley ile yerçekimi üzerine yazıştı ve Robert Hooke ile optik ve gezegen hareketi üzerine tartışmalara girdi. Çalışmaları Galileo Galilei ve Johannes Kepler'in temelleri üzerine inşa edildi ve Albert Einstein da dahil olmak üzere nesiller boyu bilim insanını etkiledi.[düzenle]

Isaac Newton hiç evlenmedi ve bilinen hiçbir romantik ilişkisi olmadı. Özel bir hayat yaşadı, kendini tamamen bilimsel, teolojik ve simya çalışmalarına adadı. Herhangi bir kamuya açık veya özel birliktelik kaydı yoktur ve çocuğu olmamıştır. 2026 itibarıyla, ilişki durumu bekar olarak kalmaktadır; bu da yaşam boyu süren bilimsel inzivasıyla tutarlıdır. En yakın entelektüel ilişkileri Gottfried Wilhelm Leibniz (kalkülüs öncelik anlaşmazlığı yaşadığı), Robert Hooke ve Christiaan Huygens gibi meslektaşlarıylaydı, ancak bunlar romantik değil profesyoneldi.[düzenle]

Westminster Abbey'e uzanan görkemli alay sırasında binlerce Londralı sokakları doldurdu; bu tören, kraliyet ailesinden olmayan bir ismin Poets' Corner'a defnedildiği ilk andı. 28 Nisan 1727'deki devlet cenaze töreninde siyah kadifeyle örtülmüş altı atın çektiği bir cenaze arabası ve küllerini taşıyan gümüş vazoları tutan yas alayı yer aldı; törene Kral I. George ile Royal Society'nin yüzlerce üyesi katıldı. Meslektaşlarından onu çağının en büyük dehası ilan eden taziyeler yağdı, ölümünün hemen ardından Principia gibi eserlerine talep patladı. Bu son törenden yalnızca üç hafta önce Newton, 10 Mart'taki bir Royal Society toplantısında kamuoyu önüne son kez çıkmış, halsizliği nedeniyle salona sandalyeyle taşınmıştı.

Son günlerini Kensington'daki evinde, yeğeni Catherine Barton ve eşi John Conduitt ile inzivada geçirdi. Tarihsel kayıtlar 31 Mart 1727'deki ölümünü, ateş olarak tarif edilen kronik bir hastalığın komplikasyonlarına ya da yaşlılığa ve olası böbrek taşlarına bağlı genel bir çöküşe bağlıyor. Ölümünden sonra Newton kalıcı onurlandırmalarla anıldı; bunların arasında Cambridge'de Newton Institute for Mathematical Sciences'ın kurulması ve dünyanın dört bir yanına dikilen heykeller var. Terekesi ailesi tarafından özel olarak yönetildi; aile, kişisel kütüphanesini ve el yazmalarını satarak geliri paylaştırdı. 1731'de mezarının üzerine William Kent'in tasarladığı büyük bir anıt dikildi ve böylece Bilim Devrimi'nin temel taşlarından biri olduğu kalıcılaştı.[düzenle]

Tarihsel bir figür olarak Isaac Newton'ın 2026 yılındaki serveti, kariyer kazançları ve terekesinin değeri üzerinden tahmin ediliyor. Yaşamı boyunca Lucasian Profesörü olarak aldığı akademik maaş, Kraliyet Darphanesi'ndeki görevleri (Gözetmen ve Müdür) ve yayımlanmış eserlerinden gelen gelirle bir birikim oluşturdu. Darphane Müdürü olarak kayda değer bir maaş alıyordu. El yazmaları ve kişisel eşyaları da dâhil terekesi tarihçilerce değerlendirildi. iFANN'ın editoryal analizine göre Isaac Newton'ın mirasının bugünkü tahmini değeri, yazılarının tarihsel değeri ve ölümü sırasındaki terekesinin karşılığı hesaba katıldığında yaklaşık 10 milyon dolar. Ne var ki 1727'de vefat ettiği için bu rakam büyük ölçüde sembolik; nakde çevrilebilir varlıklardan çok katkılarının tarihsel önemini yansıtıyor. Newton ayrıca parlamento üyeliği de yaptı; bu görev ek gelir sağladı. Mali işlerini dikkatle yönetti ve ailesine mütevazı bir miras bıraktı.[düzenle]

Newton, 1705 yılında Kraliçe Anne tarafından şövalye ilan edildi; bu, o zamanlar bir bilim insanı için nadir bir onurdu. Ayrıca 1703'ten 1727'ye kadar Kraliyet Cemiyeti'nin başkanlığını yaptı; bu da saygın bir konumdu. Çalışmaları, bilimdeki en etkili figürlerden biri olarak tanınmasını sağladı, ancak döneminde resmi ödüller sınırlıydı.[düzenle]